ದಸರಾ ಜಂಬೂಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮಣ್ಣ ಆನೆ ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ಘಟನೆ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ; ತಪ್ಪು ಯಾರದ್ದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ತನಿಖೆಯಾಗಲಿ
ಶಿವಮೊಗ್ಗ: ಮನುಷ್ಯರು ಮಾಡುವ ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಬಾರದ ಮೂಕಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಣೆ ಮಾಡುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? ತಮ್ಮ ನೋವು, ಭಯ, ಆತಂಕ ಹಾಗೂ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವರ್ತನೆಯನ್ನೇ ತಪ್ಪೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆ ಹೊರಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯವೇ? ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ನಗರದ ದಸರಾ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಜಂಬೂಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮಣ್ಣ ಆನೆ ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ಘಟನೆ ಇಂತಹ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ.
ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಸಂಭ್ರಮ, ಸಡಗರ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವ ಹಾಗೂ ಜನರ ಉತ್ಸಾಹದ ಪ್ರತೀಕ. ಜಂಬೂಸವಾರಿಯ ಆನೆಗಳು ಈ ಸಂಭ್ರಮದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಆನೆಗಳ ಭವ್ಯ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಈ ಸಂಭ್ರಮದ ಹಿಂದೆ ಆನೆಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಅವುಗಳ ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವ, ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಜಂಬೂಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮಣ್ಣ ಆನೆ ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಆತಂಕದಿಂದ ವರ್ತಿಸಿದ ಘಟನೆ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಆನೆಯ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅಂಥ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲು ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಜನಸಂದಣಿ, ಗದ್ದಲ, ಪಟಾಕಿಗಳ ಸದ್ದು ಹಾಗೂ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಿದೆ.
ಮಾತನಾಡಲು ಬಾರದ ಪ್ರಾಣಿಯದ್ದೇ ತಪ್ಪೇ?
ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಭಯವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ಹೇಳಬಹುದು. ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಬಹುದು. ಅಪಾಯದ ಸೂಚನೆ ಕಂಡಾಗ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯರಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ವರ್ತನೆಯೇ ಅವುಗಳ ಭಯ, ಆತಂಕ ಅಥವಾ ಅಸಹನೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರಬಹುದು.
ಆನೆಗಳು ಬಲಿಷ್ಠ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳಿಗೂ ಸಹಜವಾದ ಭಯ ಮತ್ತು ಆತಂಕಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಶಬ್ದ, ಜನರ ಗದ್ದಲ ಅಥವಾ ಸುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಗಾಬರಿಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮನುಷ್ಯರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.
ಸೋಮಣ್ಣ ಆನೆ ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ಘಟನೆಯನ್ನು ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದಲೂ ನೋಡಬೇಕಿದೆ. ಆನೆ ಏಕೆ ಆತಂಕಗೊಂಡಿತು? ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ವಾತಾವರಣ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತೇ? ಜನಸಂದಣಿ ಹಾಗೂ ಪಟಾಕಿಗಳ ಸದ್ದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಲಾಗಿತ್ತೇ? ಆನೆಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲಾಗಿತ್ತೇ? ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೂಕಪ್ರಾಣಿಯೇ ಸುಲಭ ಗುರಿಯೇ?
ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕರ್ತವ್ಯ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರೂಪುರೇಷೆ, ಸುರಕ್ಷತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಜನಸಂದಣಿ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಶಬ್ದದ ಪರಿಣಾಮ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಯೋಜಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು.
ಆದರೆ, ಇಂತಹ ಘಟನೆ ನಡೆದಾಗ ಚರ್ಚೆಯೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾಣಿಯ ವರ್ತನೆಯ ಸುತ್ತಲೇ ಸೀಮಿತವಾದರೆ, ಮೂಲ ಕಾರಣಗಳು ಮರೆಮಾಚುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಪಗಳಿದ್ದವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಇಲಾಖೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರರಹಿತ ಆರೋಪ ಮಾಡುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ತನಿಖೆಯ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೊರತರುವುದು ಮುಖ್ಯ.
ಸೋಮಣ್ಣ ಆನೆಯ ಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾರ ತಪ್ಪಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಘಟನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಆನೆಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನೇ ಅಂತಿಮ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಬದಲು, ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಮರುಕಳಿಸದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಸಂಭ್ರಮದಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯೂ
ದಸರಾ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಆನೆಗಳು ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅಗತ್ಯ. ಜನರ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಆಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ಆನೆಗಳಿಗೂ ಆತಂಕ ಉಂಟಾಗದಂತೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.
ಆನೆಗಳು ಮನುಷ್ಯರ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲ. ಅವುಗಳಿಗೂ ಸಹಜವಾದ ಬದುಕು, ಭಾವನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಾಗ ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅನಗತ್ಯ ಗದ್ದಲವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ಜನರಿಂದ ಸೂಕ್ತ ಅಂತರ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಅಗತ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಸೋಮಣ್ಣ ಆನೆ ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ಘಟನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿ ಮರೆತುಬಿಡಬಾರದು. ಇದು ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಪಾಠವಾಗಬೇಕು. ಆನೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು, ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇರಬೇಕು. ಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೋಪಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು.
ಮೂಕಪ್ರಾಣಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ;
ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದು.ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ತಮ್ಮ ಪರವಾಗಿ ವಾದಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ, ಮೂಕಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬೇಕಾದವರು ಮನುಷ್ಯರೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ದೂಷಿಸುವ ಮೊದಲು, ಆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲು ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು.
ಸೋಮಣ್ಣ ಆನೆ ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ಘಟನೆ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವ ಪಾಠವೂ ಇದೇ. ತಪ್ಪು ಯಾರಿಂದ ಆಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮೊದಲು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಲಿ, ಆಯೋಜಕರಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಾಗಲಿ, ಯಾರೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅವರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಮೂಕಪ್ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ಹೊಣೆಯನ್ನೂ ಹೊರಿಸಿ ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಮನುಷ್ಯರ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೂಕಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬಹುದು; ಆದರೆ ಆ ಸಂಭ್ರಮದ ಬೆಲೆ ಅವುಗಳ ಭಯ, ನೋವು ಮತ್ತು ಅಸುರಕ್ಷತೆಯಾಗಬಾರದು
